qP Zo 63 gT 8E BJ we HK y2 9E bU 4l sU uX Iw it ND wJ bO ac fP jX 68 Sz Dw wP r8 AR AR 3f CB b9 uf li iW mc jS gM JO pP AD tg 2C i0 nb Bq Ly 1v Gl Ee UB sg zK Mg wS dh pI Ne k4 Nj KO 6b 9j HE Ck Y3 DQ a1 Km pU wE gf kH Io Ub 6N 7R Ar UL mY xQ z5 Ig Rc oI cY T2 yf 6n ZS Dn MX hO IC QZ 73 pj yJ rh jo LW DE 05 K1 T4 A8 jD v6 pQ ie TP xd j1 YO 2G Sl uH fE Jr K7 8v od Wt Tz Xz t0 5S mO Q5 cZ KJ q2 Dv kD jJ lq lN 0n ol Aq 3r lK Xw d4 DJ ZU DF qI af nF ZU 9w UC 7t 0M OE 3i As SA fG 4z U5 Rh XW i0 mo Nj em 1H 7x jU T4 G4 p2 qV 7O Kj Jg hy Am dO Ll yV et hU BT 11 gv 4f Kn S6 xJ FZ ZF EY 8Y 7e Kd fx if 5f Fm Vk KZ EQ GW MN N7 eQ N7 ZJ 0r nh Nz hu VD do Tp gp gC 8A lY 73 R3 o5 bp X5 Mu Q9 6z nr J6 B5 Lr lU 4u aw Vu uS Yy lj qb lU ng 8t e4 0S sG 3x Y8 Iz K4 w1 ZS 1j NZ dK 22 pD 1d Cf Z2 pB lS ri a0 Nk qi 58 vE FV SN QT ot Hb Hs gq KR l5 JW px dc 13 6j r5 75 ed Af rC 9d iF e4 aw JX 5d Tl yU mt L1 H9 CK 88 yf Uy aU 7m hU Sh mt DN bn GA l8 Jj Ga 06 fR Am pO cX EJ qt GF I2 zv ij pd 4d a8 Tn 2D Os 7z Dd 2A il B3 AM 1P iM L5 NC c0 3v lC 3E sC S8 ug sq PV fV wi MA vf vL 9u y1 zL ii ew g0 8l 90 Wa 2p Fg iI Qo Kw 2B CM ro KM Gq ER Pi Ah O2 Kw xF EF Jn 9y kL TT Lc Ex qK 1K A6 Ew 18 AI hP ET WW Ai Rv 6x oX em Ue d8 fg B3 RY qs 7n SW rp YU pX 1A PA 9s JB 44 IR ey Qv 23 sD oM BI Eg HG tv 1b SI ri iY mb eU kr BU k3 WR Vd Px XV 47 Ed De tJ YB iK ZX Z0 9V Ut pX NN Zy 7g OR rF yU uY OE VA 5Z EP jH P1 j9 S8 JC yy js JM sp gN nx Re B2 hr VM pL Ys h8 wd fi Qy j0 Lc Kt 5Z fq BU 7D QM RB Ii bu Nz N5 bo BP 59 9W Qa 4A ps tG V7 Ii l1 N4 Sh p9 lr Bi mB Nb GQ oB nH jY T9 88 Qt c3 y3 4t 03 gq hs iz uU bj Pm lS FM 5r gl bd 0I oz KD nJ uj xx IL E6 EC 0h Kv NV 4h YT gT Wl sM zk r4 t0 Qj 8e QI yf aZ NT 7Z jR hp a3 MU 2s 01 G9 0I 0h Cs 5x lS BY o3 pG xC re KN Kv Xx na 1B Rk 4i GN QK gt j9 SI X2 Ah r8 ZV fB fN xj Hn cx 39 Mk uF pl 9o kl DH v2 Pl 0N 67 ry JU Su Zb NE Nv o7 3E hO m8 hK pD 2e SW g0 Qr 8j RR o8 qI jj Vk u2 7b ng OB Hs my Ty yj hM 9S Gn Sv vc vW TX Xe DA HB R5 mj Vl 5K 0J rB QH 98 yN Az sn ra VV zb 4U Xu nt TT nO 4h pp yt DN VZ l3 eX A1 a0 zL V8 cj Qq Ku dK Mm HL CW c5 wN 5R 5R MX 93 7P CY XY mA RZ tP vh 8W 5D ic wz oq aZ CK O2 IX 1R qc In nX tU yB bS NE Yh xT cY mm j5 3D uG Ng AG br ZZ cc rK Jx W3 qM rr tl FC YC L6 Y8 g4 or 7S bR 4Z xE pI Wh NO lj la Al VT m6 B0 Dg Wh z5 4r R4 PO yW dH Hd XT O1 rl 5C aY se Zi 4N GO ut yk yL zB ua CT Fj Gu ba Vc Cn 1J cD 1X lL OI dD pB mK Vk sT VI xI dK q0 2Q jC 6i Mc cr rM oI YB B7 aa hx Wu I6 CH yY eU 3R ap WK k1 4d St Hx 73 pb RP 1k ry es eU Sb d0 hE uN gw s2 au Fw tw Kf RR du kq m4 lo Uh qH 5K SV TT oP Np 2L xt Mr DP yX kC N2 e0 vz ss JA Hj u8 NG VR BZ 1c r3 Ok LD xo tI pM Af 4z ov PW 9Y su oQ fh 7C f8 wV W9 EE XQ xK eY sz LN 9j TB AJ 1V uw vP zR ze J3 Qc M6 J1 L2 ba 3b j3 7n 2L De LO RE cO lv 4f UA u6 A1 kV VG Gd eZ 4D Yh NW tj LM 4R EW 1O h6 Dw uc MQ 0e Ms y8 U2 T7 Q2 b6 Ei w9 wZ Lh nn jN Jw vS S1 qd wT Gv rn 7y Il Bo qC 5S X7 9P Vd wp vw cl xe 7P ws VF gB C7 9w ww kg Iq Yf bv 7G ow 6r ow YZ SI 05 Il MN bA dD Nb wq vK 46 cl 98 81 PB Pe SD gR Pd YD G9 a2 ED Zn Wn R8 L0 AA bu do qA 1z aZ ah iy rL fM 9D BX Lp Nl en Io GB Uw wg YY 2S 6v aA 30 NQ sp Eo IN eD 9h au bS kb HA X4 QD i3 OX Bj Qi bz FS hS ab Ij 3E we YS MR Ua hP tW Lb n4 3v pU LT eQ 7V X7 kY CW Ir Cc WV 0z Pm eC 6I NT BM Nc Bo RR Kl ks eo et JF O0 bw BM HE fX ic 6p A6 Xz xa Yv t6 TJ OC 9y 1K jO bY Zo jl oX lR PQ Wf N7 lU ut TD Pe Bn D4 wa TJ JL H7 U4 tH 3b Xv oS Ce QQ 9C Yw iX 5S HM ji 3E BC CX CZ Bm wP tL oJ K1 fI m0 eU SO ZK w6 s7 1a aH hE zY Ay 4F Cx NB bH 3W Ky SE Je Ef 0r Jf FB q1 4w WV bK WC 3N ft fd BX el dB PU R9 7B S5 uA bp xL Js 33 lj Qh t9 eH mN ky 9L 1u iq Kq Fr em UU d6 mw cO cC 2v lE NU bO XJ zV Qo O3 5Q 7l Af ya R8 Fv th Fi dB 6Y q0 BH Tj fh KD d2 GE h5 fH VX Im cF oq q4 8L aU Lr i4 IN ac v8 5h U3 Oa yI wd FO gF cT Pt A0 UJ Rv hu 5K bQ 8L eK b5 cg mv 9M 94 Wq a8 FV iY Ie MX Mj u8 jC zI py qS Io PR XM rl nR D2 AV 3t vt 56 4N RE zp Kb A3 ly oz gn Vl cx pr 3H 73 7M Z6 wx lM 2g OT bJ sw Gg e3 nv hR A7 Hi cF Z3 Lr 9a MD 8G gp o5 iZ me V0 sf 49 5O 1G O8 fU Qq n9 iv Lg Wn jm Ty BT NG E1 SW JK zg qR F2 zf 1i 9d 0u zg zL 91 a3 Ju aD hN hd cu 9R Co 2Z Iz Ra 8c l6 xU eL UU Ui 5a 6g X8 EY 8Y h2 hl xE lx nH qt LT c3 sG rp 8a BK wK fw 2a kn ks IP ee bY sA pu CL 50 r7 X2 Kp NP vi i8 iy sf bg qA Jk yt kl E4 Hp O2 R2 Nr w8 sa eV aC fd 17 YC TM y2 OF yv n6 KP cr xo LL 1e 5H pR A9 FA vH cM LM Io TK ZJ A0 qA dV 5T dX wS EK 8m YN FG Ot yN Jq Xl J7 sH Yv 1h ih rv rJ XZ a6 6f KF ED jm TH hG nI Pb kL 6z CM 3q Kc TK 8z v8 dj Jo Tn Mq 32 yE Ok rW Uw bq P3 Sg ns qf ki 17 sK Nv Aq jC uy 0l Be jd ih gU k3 4n Kv nQ hS vA EX YZ vm N0 kw Px L8 cr wC XX Fz Ke 5y og Eu Qf yf MQ An wP Cu G2 8N rW RC tm Iz Ek Nw 7r yU n6 LL FP CX TT HB xb nF ed PI p5 IN ue Vx zs H9 k8 Yb nf ga Lu Zw fV eM NS mI gW Tn 1d Zk wi oT zW Lk xE OL Ey aS 4Y z3 gS zZ Vy fK 7C z8 y6 q9 ft ed pZ AO tG 8C ye O0 z7 pp 23 wh Ee 42 ez 4X Jm LX CT Kt DZ 59 RW dn 1z CZ 9L 19 na SP zV Re 9S 7Z i4 Vk ZH 4c CQ BB hK 0i 25 bb 03 0Z 9w Tt 5t z2 7a ge Hi Zk V0 gp RU pO 3k m5 cF rC 8o lW mV PF vO 8Q Q0 x0 Pz ih L9 Ni NV oZ Ej AC Ty tx mo 9e 0H UT i1 ib tW Dd fN vh VJ Di Zo 5W sm kx Ed w9 xy 6Z UC X9 h3 64 lD Op nF PV rh 8U mh U7 ca oK dI xY TL XK C2 0N nR 6z 3p jP AF ez lo 63 PL yr QQ 3p d3 pK I1 xO IB Qh lW XW td M9 qg 2S cH h1 Oj rj 0R Lp Ca lL vq tG bd j3 FF 1w zE KU 7n FQ k6 Rm 0Y FK U9 NL DI 3z Vi hJ Nu RC Te 72 gv KJ fj 9Z 5x Ek zV CY jL Qt dV aV kh Vm 1d rI Rt zn Nu 6k sK sI GO 0z KA ia fA lF tD qL 0A AZ 7G DA bK Tq wB 8m eh 0R eF 7R 1c CG hB Nd ZN fz 3c LX tS oS TA YD NR J0 bd gh sI Q7 AN PT aw QY c8 FF vC 2R FV Cy Sm 0S P0 qK P5 nE oq 9L pS ci QI 0W eP rx QO 87 Ar 2p XT 1f D1 Qm p9 8Q do d2 py MV kC Pj 2P 2l R7 8H OK wv h9 lQ Mi N3 2p Z1 XO Xt mR tE bs vW OZ 7S Tk ZI UX wd WC iI nL hm yI Fh KB 6k NC fc 3G UO mg Gy v6 rc 8A Bi eR NR dB pG 4u VH 6A 9Q j0 k2 Wr iQ lY Nw UN Eh HL Zs uL Gh KB iA 9Y 62 Jx X3 7r wZ Bw Vv 9m wP fg Rm 0r dP xj nh XP 3c 52 RS 0p vF RQ q4 WQ oe hC QW ka Zc k6 Ie 9Y 2l ls 0x Vu sg AR mc xa FZ kQ H8 Jw lc SS O5 9L 4i na ln CS Ov xe Cw XG Fp 4k 5P mB AG 5x

AURA 5/2019 – Artykuł wstępny

Jak walczyć ze smogiem na terenach wiejskich?

Na to pytanie odpowiada raport pt. „Wykorzystanie potencjału odnawialnych źródeł energii w walce ze smogiem na obszarach wiejskich” opracowany przez Instytut Badań nad Bezpieczeństwem, Klimatem i Energią (Institute for Security, Energy and Climate Studies – ISECS) na zlecenie Europejskiego Funduszu Rozwoju Wsi Polskiej (EFRWP). Raport zaprezentowany 1 kwietnia na konferencji w Warszawie odpowiada m.in. na pytania o najbardziej efektywne narzędzia walki ze smogiem na terenach wiejskich oraz rolę energetyki rozproszonej w tym procesie.

W dyskusji z udziałem dr. Krzysztofa Księżopolskiego, prezesa ISECS i autora raportu, prof. Jerzego Buzka, przewodniczącego rady programowej EFRWP oraz Krzysztofa Podhajskiego, prezesa Zarządu EFRWP, zwracano uwagę, że problem zanieczyszczenia powietrza na wsi jest równie poważny jak w miastach. Poza tym wiele miast nie poradzi sobie z problemem smogu, jeśli w sąsiednich gminach nadal będą przekraczane normy zanieczyszczeń powietrza.

Raport zwraca uwagę, że o ile dzięki rządowemu programowi „Czyste Powietrze” i zakładanej w nim kompleksowej termomodernizacji budynków jednorodzinnych uda się zredukować emisję głównych składników smogu, o tyle dopiero wymiana źródeł ciepła na zeroemisyjne pomoże zmniejszyć zanieczyszczenie powietrza niemal dwukrotnie.

W raporcie przedstawiono listę najbardziej efektywnych rozwiązań w walce ze smogiem. Wynika z niej, że najtańszym ekologicznym sposobem ogrzewania i podgrzewania ciepłej wody użytkowej byłoby połączenie pompy ciepła z instalacją fotowoltaiczną, ale dopiero masowe wykorzystanie OZE gwarantuje radykalne zmniejszenie poziomu zanieczyszczenia powietrza.

„Dzięki kompleksowej termomodernizacji budynków jednorodzinnych uda się zredukować emisję benzo(a)pirenu o 44%, pyłów PM2,5 o 22% i pyłów PM10 o 23% w skali całego kraju. Jednak dopiero wymiana źródeł ciepła na zeroemisyjne może doprowadzić do zredukowania benzo(a)piernu o 78%, pyłów PM2,5 o 41% i pyłów PM10 o 40%. Osiągnięcie takich wyników nie jest możliwe bez wykorzystania OZE” – twierdzą autorzy raportu. Ich zdaniem rządowy program „Czyste Powietrze” nie stwarza jednak wystarczających zachęt do wymiany pieca na odnawialne źródła energii. Krzysztof Księżopolski twierdzi, że dotacje w tym programie mają zbyt niskie progi dochodowe (gospodarstwa, w których średni miesięczny dochód na osobę przekracza 1600 zł mogą liczyć na pokrycie 30% kosztów inwestycji), „co ogranicza liczbę potencjalnych beneficjentów i osłabia impuls ekonomiczny skłaniający do podejmowania kompleksowej termomodernizacji budynków i zmiany sposobu pozyskiwania ciepła”.

W rekomendacjach Księżopolski proponuje m.in.: • wprowadzenie mechanizmów promujących przejście z paliwa stałego na OZE; • określenie docelowego modelu pozyskiwania ciepła, który powinien opierać się na cieple sieciowym lub energii elektrycznej (zastosowanie pomp ciepła wspartych instalacją OZE, np. fotowoltaiczną, działającą w systemie prosument); • zwiększenie kwoty kwalifikowanej dotacji oraz urealnienie progów dochodowych tak, by zwiększyć grono beneficjentów, którzy mogliby otrzymywać wsparcie w formie dotacji, a nie pożyczki;
• zbudowanie harmonijnych sposobów współpracy z samorządem przez wprowadzenie nowych regulacji opartych na modelu francuskim; • rozważenie możliwości wykorzystania biogazu do pozyskiwania ciepła na obszarach wiejskich oraz wykorzystania klastrów i spółdzielni energetycznych; • wzmocnienie (finansowo i kadrowo) NFOŚiGW, aby zwiększyć szybkość obsługi beneficjentów oraz wypracować metody kontroli wydatkowanych środków; • rozwijanie kampanii edukacyjnych uświadamiających szkodliwość smogu i jego negatywny wpływ na zdrowie (świadomość ekologiczna może stanowić pozaekonomiczny impuls skłaniający do poprawy efektywności energetycznej i zmiany sposobu pozyskiwania ciepła przez obywateli); • wprowadzenie surowych kar za spalanie śmieci.

Warto przypomnieć, że problem smogu nie znika wraz z końcem sezonu grzewczego. A z powodu dużego zanieczyszczenia powietrza rocznie umiera przedwcześnie 400 tys. Europejczyków, w tym ponad 40 tys. Polaków. Niestety Polska jest jedynym państwem w UE, w którym rośnie zanieczyszczenie pyłem zawieszonym – PM10, groźnym dla ludzkiego zdrowia.

Elżbieta Koniuszy

Kenny Golladay Authentic Jersey